مزدک پسربامدادان ازمردم استخرفارس درروزگارفرمانروایی ساسانیان،برپادارنده یکی ازبزرگترین جنبش های اجتماعی ایران باستان،بین سالهای488-496میلادی بود.شوربختانه،ازچندوچون این جنبش وچگونگی اندیشه های مزدک آگاهی های درستی دردست نیست.چراکه هیچ نوشته وبازمانده ای ازمزدک وپیروان اوبرجای نمانده است.

آنچه ازاندک برجامانده های روزگارساسانی وازکتابهای تاریخی پرشمارسده های نخستین اسلامی برمی آید،مزدک به هنگام شهریاری کواد(قباد)ساسانی،نویدی برای بهبود وبهنجارسازی زندگی مادی مردم دادوآئینی نوین بنیاد نهاد.آیین اوگویا برابری «داشته»هاو«دارایی»هارابرای همه خواستاربود.

شهرستانی،رخدادنگار وجغرافی دان نامورسده های نخستین اسلامی درکتاب«ملل ونحل»خودآورده است که به باورمزدک،کینه وناسازگاری بنیادین مردم،نابرابری میان آنان است،پس به ناگزیر بایدنابرابری راازمیان برداشت تاکینه،دشمنی ودودستگی ازجهان رخت بربندد.

برابرنوشته های پهلوی،مزدک خودازپیشوای مینوی دین زردشتی می نامد.به باورمزدک،خداوندداده های روی زمین رابرای همگان آفریده است وهمه انسانهابایدازاین داده هایکسان وهمانندبرخوردارباشند.برخی ازسرچشمه های تاریخی؛باورمزدک وپیروانش به اشتراک زنان رایادآورشده اند.آنانی که مزدک راآورنده ی آیین بهبودسازمی دانند؛این گونه نوشته های تاریخی راچندان درست نمی دانند.وآن راگزارشی ازسوی دشمنان مزدک می خوانند.درکتاب دینکرد3،دریک گفتگو میان موبدان وپیروان مزدک،مزدکیان جانمایه ی آیین خودرابرمبارزه باپنج نادرستی وزشتی:رشک،کین،خشم،نیازمندی وآزمندی پایه ریزی می کنندودراین راه ازیاری ازکیش مانی نیزخودرابی بهره نمی دانند.

مزدک براین باوربودکه سرانجام نور(نیکی)برتاریکی(بدی)چیره خواهدشد.

ازآن چه ازتاریخ بر می آیدمی توان دریافت  که مزدک دریک پیروزی آشکار،یارای آن رایافت تادرروزگارفرمانروایی کواد(496-488میلادی)،پادشاه ساسانی راباخویش همراه وهمیارسازد.برابرباتاریخ،کواددرهای انبارهای پادشاهی گندم و....رابه روی مردم گشودوزمینهای کشاورزی رامیان دهقانان پخش کرد.

به نوشته تورج دریایی،نویسنده کتاب«شاهنشاهی ساسانی»،اندیشه مزدک وجنبش مزدکیان توانست تا اندازه  ی بسیاری نیرومندی اشراف،بزرگان،زمینداران بزرگ وموبدان راکاهش دادوبرتوان مندی پادشاه بیفزود.

بادرگذشت کواد(531میلادی)وجانشینی خسروانوشیروان به جای او،آیین مزدک وجنبش مزدکیان،خسروانوشیروان راخشمگین کرد.به فرمان اومزدک وبسیاری ازیارانش کشته شدند.

بکشتندشان هم به سان درخت

              زیرپای وزیرش سرآگنده سخت

گویندپس ازسالها مزدکیان با یک سازماندهی ویژه،به این کشتارهاپاسخ داندوزمینه های فروپاشی ساسانیان رافراهم آوردند.