نمایش آثار هنرهای اسلامی در نیویورک
پس از هشت سال توقف، موزه متروپلیتن که دارای یکی از بزرگترین گنجینه های هنر اسلامی است، نوامبر ۲۰۱۱ مبادرت به گشایش ۱۵ گالری نمود. این هشت سال به بازسازی و مرمت گالری ها و اشیای نمایش داده شده اختصاص داشت. در این گالری ها ۱۲۰۰ شی متفاوت از سرزمین های عربی، ترکیه، ایران و آسیای مرکزی در معرض دید علاقمندان قرارگرفت که تنها بخشی از ۲۰۰۰ موردی است که موزه در اختیار خود دارد.
چگونگی جمع آوری این اشیاء بسیار متفاوت هستند: از فرش های نفیس تا خط نقاشی ها و دست نویس ها، از ظروف سفالین تا جواهرات، از کتیبه های سنگی تا دیوارهای گچی، از فلزکاری، چوب کاری تا کنده کاری، پارچه بافی و شیشه گری بیانگر بخشی از هنری است که در طول ۱۳ قرن در خاورمیانه تا آفریقای شمالی، اروپا، آسیای مرکزی و جنوبی وجود داشته است. آثار نمایش داده شده همه سبک های هنری پس از قرن هفتم را دربرمی گیرد.
موزه به دو شیوه به جمع آوری آثار پرداخته. اول کاوشگری باستان شناسی و دوم هدایای کلکسیونرهای مختلف.
درسال۱۹۳۰ موزه متروپلیتن همراه دولت ایران تصمیم به کاوشگری در نیشاپور گرفت. این عمل در آن دوران متداول بود. برای مثال دانشگاه های آمریکایی مثل پنسیلوانیا و یا موزه هنرهای بوستون قبلا گروه هایی را برای کاوشگری های باستان شناسی به ایران فرستاده بودند تا به کمک باستان شناسان ایرانی به کاوش بپردازند. عملیات این گروه با شروع جنگ جهانی دوم متوقف شد. پروژه پس از جنگ تا ۱۹۴۷ ادامه یافت. در این دوران آمریکایی ها اجازه یافتند که بخشی از اصل اشیا و قطعات را به آمریکا بیاورند. به این دلیل بخش بزرگی از این آثار متعلق به نیشابور است. برای مثال «اتاق سبز پوشان» که متعلق به دوران سامانی است و احتمالا در قرن دهم ساخته شده. این اتاق از کنده کاری های زیبایی بر روی گچ ساخته شده است.
بشقاب «تصاویر پرندگان و حیوانات»
اما کاوشگری یکی از راه هایی است که این موزه به جمع آوری آثار خود
پرداخته. بخش مهم دیگر هدایایی است که از سوی کلکسیونرهای هنری به موزه
اهدا شده است: برای مثال بشقاب «تصاویر پرندگان و حیوانات» که متعلق به قرن
۱۷ـ۱۸ میلادی از ایران است، ازسوی ادوارد مور (۱۸۲۷ـ۱۸۹۱) به موزه هدیه
شده. وی از آنجا که خود صاحب کلکسیون جواهرات بود ، سلیقه خاصی در جمع آوری
اشیا داشت، این بشقاب که از سرامیک ساخته شده، در ابتدا نقش های پرندگان و
حیوانات بر روی آن نقاشی شده و سپس با شیشه بیرنگ روی آن پوشانده شده.
شیلا کنبی، مدیر بخش هنرهای اسلامی، در گفتگو با یورونیوز می گوید: «در
دوران ایلخانیان پس از اینکه همه چیز را نابود کردند، شروع به ساختن بعضی
از آثار نیز نمودند. نمونه آن قطعه ای است که احتمالا بخشی از یک بنا محسوب
می شده و ازسرامیک ساخته شده است. بر روی آن با خطوط عربی بخشی از سوره ۳۶
(یاسین) نوشته شده.» این قطعه ۲۷ در ۱۵ سانتیمتری مربوط به نیمه دوم قرن
۱۳ میلادی است و در ایران یافت شده. خانواده هفمایر هنری و همسرش لویزین
(1855–1929) و پسرشان (1886–1956) دو نسل از کلکسیونرهای هنری را دربرمی
گیرند که ۴۵۰۰ اثر به موزه اهدا کرده اند که ۱۵۰ تای آن آثار اسلامی است.
قطعه فوق یکی از آنهاست. این خانواده با اینکه بسیارتمایل به مسافرت و
ملاقات با هنرمندان معاصر اروپا داشت، اما علاقمند به گردآوری آثار سرامیک
نیز بودند که عمدتا مربوط به سوریه و کاشان ایران بوده است.
برگی از شاهنامه
برگی از شاهنامه است که توسط فردوسی نوشته شده، حدود ۱۵۲۵ـ۳۰ در ایران یافت
شده که برای شاه طهماسب درست شده بود «بشتان قارا» آنرا با جوهر، آبرنگ،
طلا و نقره نقاشی کرده و آراسته است. کل کتاب ۴۷ در ۳۱ سانتیمتر است. این
اثر نفیس در سال ۱۹۷۰ از سوی آرتور هوقتون (۱۹۰۶ـ۱۹۹۰) به موزه اهدا شده
است. ۱۱۸ اثر نقاشی در این کتاب به همراه متن در موزه هنرهای معاصر تهران
نیز وجود دارد.
شیلا کنبی، مدیر بخش هنرهای اسلامی معیار هنرهای اسلامی را برای موزه ،
سرزمین هایی قرار داده است که در آنها اسلام مذهب اصلی و یا یکی از مذاهب
اصلی بشمار می آيد: « آثار موزه مترو پلیتن در این ۱۵ گالری آثار قرن هفتم
تا قرن بیستم را در بر می گیرد. هنرهای اسلامی بیشتر به فرم های هنری که در
همه این سرزمین ها مشترک بوده برمی گردد تا به اینکه با اهداف مذهبی ساخته
شده باشد.» وی اذعان دارد که در این سرزمین ها فرهنگ های کهنی وجود داشته
اند و نمایش این آثار به هیچوجه به معنای نفی این فرهنگ های کهن نیست، و
مکاتب و فرم های هنری در این سرزمین ها قبلا وجود داشته است. برای مثال
ایرانیان زبان خود را حفظ کردند ولی خط آنان بشدت تحت تاثیر اسلام تغییر
کرد.
موزه متروپلیتن دارای یکی از برجسته ترین آثار هنری دوران اسلامی است.
بنابراین نمایش آنها از سوی این موزه آنگونه که شیلا کنبی می گوید، هدف
دیگری را نیز دنبال می کند:« این حق و خواست مردم است که بتوانند از دید و
زاویه دیگری اخباری را که روزانه از این سرزمین ها مشاهده می کنند و یا می
خوانند، دریابند و درک کنند و آن بخش فرهنگی این سرزمین هاست که ما با
ارائه قطعات و اشیا تلاش در نمایش آنها داریم. »
گزارش از پانته آ بهرامی
بحرین نه ملک دزد و بیگانه بود بحرین ترا خانه و کاشانه بود